این مقاله را سال گذشته نوشتم . بیشتر آیتمهای آن تجربه شخصی اینجانب و تعدادی نیز با اقتباس از منابع داخلی و خارجی نوشته شده است . بازانتشار این مطلب با توجه به نزدیک بودن شروع فصل یخ نوردی و رعایت نکات ایمنی مربوط به آن می تواند مفید باشد .

30 نکته در یخ نوردی – نویسنده : حمید رضا شفقی

مربی درجه 2 برف و یخ فدراسیون کوهنوردی

عضو کمیسیون یخ UIAA

Hamid.shafaghi@gmail.com

http://hamidshafaghi.persianblog.ir

با توجه به بی رمق بودن زمستان امسال ، فصل یخ نوردی دیرتر در حال شروع است . افرادی که سال قبل خود برای اولین بار اقدام به یخ نوردی کرده اند امسال در قالب مربیان با تجربه ای !! تیمهایی را جهت آموزش به مناطق مختلف می آورند !! با اینحال اکیپهای علاقمند و مستعد ، فعالیت خود را بر روی یخهای شکل گرفته در مناطق مختلف که عمدتاً شیبهای خفته است آغاز کرده اند .( یخ شیبهای خفته زودتر از یخهای عمودی شکل گرفته و قوت می یابد ) .  با توجه به موارد و حوادثی که در سالهای گذشته رخ داده و تعدادی از آنها را دیده ام احساس کردم ذکر نکاتی مثبت و مفید باشد . 

 

عکس از محمد حاج ابوالفتح : نویسنده مقاله در حال صعود کنجی زیبا در آبشار یخی نوا

  1.  صعود یخ نوردی در ایران عموماً محدود به صعودهای قرقره ای ( Top Rope ) می باشد . تعداد سرطناب روهای این رشته به تعداد انگشتهای دست نیز نمی رسد . این روش تمرین و عموماً اتکا به صعودهای قرقره ای برای مبتدیان و افرادی که شروع کرده اند جهت آموزش تکنیکها کارساز است ولی در مورد افرادی که سالهاست به تمرین یخ نوردی مشغولند چیزی شبیه به درجا زدن می باشد . 
  2. سیل افراد علاقمند و عدم پتانسیل کافی در کشور ما سبب می شود که در برخی مناطق خوشه ای از صعودکنندگان پشت سر هم قرار بگیرند . این مساله نسبت به سنگ نوردی بسیار خطرناک تر است . طنابهای جدید عموماً دینامیک بالاتری داشته و در صورت سقوط بیشتر کش می آیند . حتی در ساده ترین مسیرها در صورت سقوط نفر بالایی و برخورد او با نفر پایینی ، می تواند باعث ایجاد صدمات جدی گردد . این مساله در صورت انجام صعود سرطناب می تواند بسیار خطرناک تر و حتی منجر به جراحات بسیار جدی شود . بهتر است با برنامه ریزی مناسب و جدا کردن خطوط کاری ، افرادی که قویتر هستند در مسیرهای سخت تر مشغول شده و فضا را برای صعود مبتدیان در مسیرهای ساده تر مهیا نمایند . 

گشایش مسیر ترکیبی در طالقان به ارتفاع 120 متر - سال 92 ( عکس از جواد شهرابی )

3 . مهارتهای نصب پیچ یخ و کارگاههای فرود را از قبل تمرین کرده تا در موقع نیاز بتوانید به صورت درست پیاده سازی کنید . دقت کنید که میزان شوک وارده بر روی کارگاه در مسیرهای فرود خفته بسیار کمتر از مسیرهای فرود معلق می باشد . بهتر است در مسیرهای معلق حتماً از کارگاههای مناسب فرود یخ استفاده نمایید . 

فنی کار افسانه اولی اشتک در حال صعود در منطقه  Bernese Alps

4. پوشاندن زانو می تواند مانع از آسیبهای فراوان به این قسمت بدن شود . بسیاری از مواقع ، این عضو بدن در یخ نوردی درگیر با یخ می باشد و ضربات متعددی به آن وارد می گردد . استفاده از یک زانو بند در زیر شلوار یخ نوردی و یا استفاده از زانوبندهای پلاستیکی در روی شلوار و یا حداقل استفاده از شلوارهای استاندارد و تقویت شده در ناحیه زانو می تواند تا حد زیادی شدت این آسیبها را کم کند . 

5. تبر حتماً باید در مسیرهای چند طوله دارای خودحمایت باشد . ( این خودحمایت در صعودهای اسپرت وجود ندارد )

خودحمایت تبر ( Ice axe leash )

6. خودحمایتهای کلاسیک تبر خود ر( خودحمایت دور مچ ) که بیشتر مورد استفاده در یخچال نوردی دارند را باز کرده تا بتوانید تکنیکهای مورد نیاز در صعودهای عمود را اجرا نمایید . 

7. هیچگاه برای نشستن روی تبر ، بار اصلی را بر روی تیغه تبر نیندازید . این مساله را که بارها در میان یخ نوردان مختلف دیده ام به راحتی می تواند باعث شکافته شدن یخ و در رفتن تبر شود . گرفتن هر گونه باری از تبر  فقط در صورتی مجاز است که به صورت خودحمایت موقت باشد ( مثلاً زمان نصب پیچ یخ ) و هیچگاه ما از تبر خود به عنوان کارگاه استفاده نمی کنیم !! هر گونه باری هم در زمان نصب خود حمایت موقت فقط از قسمت انتهایی و سخمه تبر گرفته می شود . این مساله باعث خواهد شد تبر در داخل یخ بیشتر درگیر شود . 

 8. در ستونهای یکپارچه یخی گرفتن یک تسمه از قسمت اتکای پایین یخ به سنگ بسیار میانی قویتری خواهد بود تا نصب یک پیچ یخ در وسط ستون یخی . 

عکس بالا مربوط به یکی از حوادث نادر در یخ نوردی می باشد . کل ستون یخی در طول یک روز گرم نازک شده و اتصال آن با سنگ ضعیف گردیده است . ضربه یخ نورد کانادایی در هنگام صعود سولو بر روی این توده موجب شکست یخ و سقوط 20 متری وی شده که البته به طور معجزه آسایی نجات پیدا کرده است .

9. در مورد پیلارها ( ستون ها ) یخی آویزان تا حد ممکن نباید بر روی آنها میانی نصب کرد . این ستونها معمولاً فقط توانایی لازم جهت عبور از روی آنها را دارند و در صورت وارد آمدن شوک سقوط این پیلارها کنده خواهند شد . کنده شدن این ستونها در حالیکه میانی شما و طناب شما داخل آن است می تواند بسیار کشنده باشد . هر گاه توانایی رد شدن از روی یک پیلار بدون نصب میانی بر روی آن و فقط اتکا به آخرین میانی قبل از ستون را داشتید از روی آن عبور کنید در غیر این صورت ابتدا مهارت یخ نوردی خود را بالاتر ببرید و بعد اقدام به این کار کنید . 

10. در صعودهای یخ ،  حتی الامکان از نیم طناب یا زوج طناب برای صعود استفاده کنید . یخ مانند سنگ استحکام ندارد و احتمال ریزش آن بسیار بالا می باشد . استفاده از تک طناب می تواند در صورت سقوط یخ باعث آسیب طناب شما و یا پاره شدن آن شود . با اینحال گاها در مسیرهای اسپرت که احتمال ریزش کمتر است از تک طناب نیز استفاده می شود .

گشایش مسیر جدید در منطقه طالقان 

11. در هنگام فرودهای چند طوله بر روی یخ ، هنگامی که نفر اول فرود رفت نفرات بعدی باید در راستای غیر از راستای او فرود بیایند و سپس هنگامی که در موازات کارگاه قرار گرفتند به سمت کارگاه تراورس نمایند . این مساله در بسیاری اوقات با ریزش یخ شکسته شده از زیر پای نفرات صعودکننده به سر و صورت نفرات پایینی باعث ایجاد آسیبهای جدی شده است . 

12 . استفاده از ویزور و تلق شیشه ای کلاه می تواند در محافظت صورت شما بسیار موثر و مفید باشد . یخ نوردی بدون کلاه ، احمقانه ترین کار ممکن می باشد و به هیچ عنوان با صعودهای اسپرت سنگ قابل قیاس نیست . این مساله حتی در هنگام ایستادن در پای مسیرهای یخ نوردی نیز باید رعایت شود . 

13.بلند بودن اسلینگ ها و نداشتن شکست طناب در میانیها تا حد زیادی شوک ناشی از سقوط را در بین تمامی میانی ها تقسیم کرده و مانع از کنده شدن میانیها می شود . در صورت استفاده از اسلینگهای کوتاه ، شوک ناشی از سقوط عمدتاً بر روی میانی آخر وارد شده و باعث کنده شدن این میانی میگردد . 

14. برای صعودهای یخ نوردی کرامپون خود را دو نیش و برای صعودهای میکس کرامپون خود را تک نیش و یا یک تیغه آن را بلندتر و دیگری را کوتاهتر کنید . 

15. نحوه تبر زدن در بسیاری از افراد اشتباه می باشد . رعایت اصل استفاده از گشتاور خود تبر و ضربه زدن با آن می تواند نیروی شما را در طول مسیر حفظ نماید . 

آبشار یخی نوا

16. پاندولی در یخ نوردی با پاندولی در سنگ نوردی بسیار متفاوت است . در یخ نوردی ما تا جایی که امکان دارد پاندولی نمی دهیم. حتماً در مسیرهای سرطناب بر روی مسیرهایی که در حد توانتان است تلاش کنید . هنگامیکه بر روی مسیر رفتید ترس را از خود دور کنید و تمرکز را بر روی کار بگذارید . میانیهای نزدیک زمین با فاصله نزدیکتر نصب گردد . 

طول 3 آبشار یخی نوا

17. لطفاً دروغ نگویید . تیمهای زیادی را می شناسم که سال گذشته در آبشار نوا فعالیت داشتند . تقریباً همه این تیمها از برنامه خود با عنوان صعود آبشار نوا یاد کردند در حالیکه در سال گذشته طول 4 آبشار نوا بسیار چالشی و دارای یخی نازک بود . لزومی ندارد وقتی کاری کامل انجام نشده آن را با بزرگ نمایی جلوه دهیم . تلاش و صعود تا هر لول و سطحی ارزش خود را دارا می باشد و افراد به آن چیزی که قادر به انجام آن هستند افتخار کنند .صعود ناقص  و تلاش در این راستا نیز ارزشهای خاص خود را دارا می باشد . 

18. مناطق جدید یخ نوردی را دریابید . در طول سالهای گذشته و هر سال موفق شده ام که مسیر یخ نوردی جدید در منطقه ای جدید گشایش کنم . جالب آن است که تعداد این مسیرها نیز کم نیست و با کمی پیاده روی می توان به آنها رسید . با اینحال تمایل یخ نوردان فعال در ایران به تکرار این مسیرها و یا گشایش مسیرهای مشابه کم است و عموماً زمینه فعالیت خود را محدود به آبشارهای شناخته شده می نمایند . پیمایش مسیرهای جدید همواره جذاب و می تواند همراه با تجربه های جدید باشد  . 

19. بسیاری از ابزارهای حمایتی قفل شونده مانند گری گری و سینچ و... در شرایط صعودهای یخی کاربرد ندارند . استفاده از این ابزارها در صعودهای آبشار یخی بسیار ضعیفتر از ابزارهایی که قفل خودکار ندارند خواهد بود و گاهاَ می تواند در هنگام طناب دادن به نفر به دلیل آزاد شدن یکدفعه طناب موجب زمین خوردن او گردد . 

آبشار یخی خور ، تمرینات یخ نوردی

20. در صورت ثابت گذاری طناب بر روی آبشار یخی و در محل ریزش آب ، روز بعد یک ستون یخی جدید به مرکزیت طناب خود را تحویل خواهید گرفت لذا دقت کنید که طناب خود را در کجا ثابت کرده اید .

 21.در هنگام افت شدید دمای هوا جنس یخ پوک می شود . یعنی اگر چند روز دمای یک منطقه یخ نوردی 3- درجه است و ناگهان در شب قبل از روزی که شما به منطقه بروید به 20- برسد این نشان دهنده ایجاد مشکل برای شما است . در این هنگام حتماً باید مراقب باشید چون لایه بیرونی یخ به شکل یک حباب پوک در می آید که با ضربه تبر ، تبر شما در یخ می نشیند ولی مجموعه یخ ممکن است به حالت شیشه و به راحتی بشکند . در این حال معمولاً یخ نورد مجبور است برای پیداکردن جای مناسب برای تبر ، ابتدای لایه بیرونی را بشکند و با دسترسی به لایه داخلی تر محل مناسبی برای تبر خود پیدا کند .

22. کارگاهها در یخ نوردی به صورت استاتیک می باشند . عموماً در یخ به دلیل اینکه ما سعی در ایجاد کمترین شوک را داریم عموم کارگاهها به صورت استاتیک می باشند . استفاده از کارگاه دینامیک بسیار به ندرت و در شرایط خاص می باشد . کارگاه استاتیک باعث می شود در صورت در رفتن یکی از بازوها ، کمترین شوک به بازوی دیگر وارد شود .

23. همراه داشتن تسمه های بلند و خصوصاً تعدادی تسمه دوخته نشده می تواند بسیار مفید باشد . یخ نوردی مانند سنگ نوردی در مورد کارگاه انعطاف پذیر نیست . گاهاً به خاطر جنس نامناسب یخ ، مجبوریم که بازوهای کارگاه را با فاصله ای بیشتر ایجاد کنیم ( این مساله برای این است که در صورت کنده شدن قالب یخ کل مجموعه کارگاه کنده نشود ) در اینحالت و با توجه به آنکه کارگاههای ما استاتیک می باشد داشتن تسمه های بلند بسیار مناسب است . همچنین در هنگام بلوک کردن تسمه دور ستون های یخی داشتن تسمه های بلند می تواند بسیار مفید باشد .

24. صدای یخ با شما صحبت می کند . صداهایی که اثر تبر را در خود دفع می کند نشاندهنده یخ با کیفیت و قطر مناسب و صداهایی اکودار و بازگشت صدای تبر نشان دهنده یخ نازک است . قالب یخ معمولاً حتی وقتی که نازک می شود قابلیت صعود را دارد ولی در صورت سقوط احتمال شکسته شدن یخ بالا می باشد . پس همواره گوشتان به صدای تبر توجه داشته باشد .

25. قسمتهایی از یخ که به سنگ تکیه داده اند خصوصاً در جبهه های جنوبی ، شاید به نظر برای یخ نوردی مناسب به نظر بیایند ولی باید توجه داشته باشید که سنگی که آفتاب میخورد گرم شده و یخ را در محل اتصال خود آب می کند . در واقع ، یخی که شما می بینید به صورت لایه ای جدا و پوک بر روی سنگ دراز کشیده است و صعود بر روی چنین یخی در صورت گرمی هوا می تواند باعث ریختن آن شود .

26. گاهی اوقات یخ نوردان برای تمرین صعود سرطناب ، پیچ یخها را بر روی مسیر باقی می گذارند و یا با استفاده از پیچ یخها کارگاه را ایجاد نموده و بر روی آن اقدام به صعود می نمایند . این مساله در مورد روزهای ابری و سرد مشکلی ایجاد نمی کند . حتی دمای خیلی پایین نیز می تواند به مرور استحکام بیشتری برای پیچ یخ ایجاد کند . اما در مورد روزهای گرم این مساله می تواند بسیار خطرناک باشد . فلز به مرور زمان یخ دور خود را ذوب می کند و بارها توانسته ام پیچ یخی که یک روز کامل را در یخ بوده بدون چرخاندن بیرون بکشم . این مساله می تواند در هنگام صعود سرطناب و یا کارگاهی که دور از چشم زده شده است بسیار خطرناک باشد لذا لازم است که کارگاه هر چند وقت یکبار چک شود . این مساله در مورد کارگاههای آبالاکوف صحت ندارد و طناب چون گرما را به خود نمی گیرد به مرور زمان بیشتر با یخ درگیر می شود با اینحال هرگاه می خواهید از کارگاه آبالاکوف دیگران استفاده کنید بهتر است برای اطمینان از یک بک آپ در کنار آن استفاده نمایید .

27. کارگاه آبالاکوف برای بسیاری از یخ نوردان که صعودهای چند طوله را انجام می دهند کارگاه نام آشنایی است . تقریباً می توان گفت بهترین کارگاه برای فرود همین کارگاه است . ( سعی کنید برای اطمینان بیشتر در هنگام فرودهای معلق از دوکارگاه آبالاکوف استفاده کنید . ) اما مساله ای که مهم است این است که عموم یخ نوردان عادت به زدن حالت افقی این کارگاه دارند . کارگاه آبالاکوف دارای حالتی عمودی نیز می باشد که شاید خیلیها از آن بی اطلاع باشند . شخصا ً ترجیح می دهم که در فرودهای بلند نوع عمودی آن را استفاده کنم . با توجه به اطلاعات ارائه شده در سایتهای مختلفی مانند UKClimbing.com ، میزان نیروی قابل تحمل در حالت عمودی بین 12.5 تا 20 کیلونیوتن می باشد در حالی که آبالاکوف افقی فقط قادر به تحمل نیرویی بین 10 تا نهایتاً 15 کیلونیوتن می باشد . ( نوسان مربوطه به جنس یخ مربوط می شود )

 

28 . شکل یخی که از درون پیچ یخ شما بیرون می آید می تواند راهنمای شما در میزان اعتماد به میانی نصب شده باشد . در صورتی که یخ بیرون آمده در هنگام نصب پیچ یخ به صورت سفید و برفی باشد و با بیرون آمدن بلافاصله پودر شود نشاندهنده میانی نامطمئن و در صورتی که یخی که بیرون می آید شفاف بوده و پس از بیرون آمدن به صورت قالبی بشکند نشان دهنده چسبندگی بیشتر بین سطوح یخ و میانی مطمئن تر است .

29. یخ نوردی در برخی مسائل شبیه به دیواره نوردی حرفه ای می باشد . همانطور که در دیواره نوردی در هنگام نصب ابزار اگر از جنس سنگ نامطمئن هستیم با دست به آن ضربه می زنیم تا شل و سفت بودن آن را متوجه شویم در یخ نوردی نیز می توانیم همین کار را با تبر انجام دهیم . حتماً میانی خود را در مناطقی نصب می کنیم که یخ صدای تبر را در خود خفه کند . صدای پوک یخ مکانی نامناسب برای نصب میانی است .

30 . گاهاً پیش می آید که در سنگنوردی وقتی کارگاه زنجیر است اولین میانی را از خود کارگاه می گیریم  . در یخ نوردی چنین کاری بسیار ناعاقلانه است . حتماً سعی کنید در فاصله ای نزدیک به کارگاه اولین میانی خود را بگیرید . حتماً باید این میانی را بیرون از محدوده کارگاه بگیرید زیرا در صورت پاندوله شدن نفر سر طناب به حمایتچی برخورد خواهد کرد . راستای صعود نفر سرطناب نیز همیشه خارج از محدوده کارگاه می باشد زیرا تمامی یخی که زیر ضربه های تبر و کرامپون او خرد می شود به سر حمایت چی میریزد ( فارغ از مساله پاندولی نفر سرطناب و برخورد او به حمایتچی ) . همچنین نفر حمایتچی نیز می تواند علاوه برداشتن خودحمایت مناسب در کارگاه ، خودحمایتی که وزنش بر روی آن است را از تبر بگیرد . با اینحال همواره باید این مساله را در نظر بگیرد که در صورت در رفتن تبر شوکی به کارگاه وارد نشود و خودحمایت کارگاه و تبر تقریباً باید هر دو فیکس باشند .

 موارد ذکر شده در مطلب بالا ، نتیجه چندین سال تجربه یخ نوردی اینجانب و دیدن بسیاری از این مطالب به عینه و همچنین تجربه آنها می باشد . قسمتی از مطالب نیز شامل مطالعات شخصی می باشد . امیدوار است که مطالب فوق زمینه مساعدی برای فصلی ایمن در یخ نوردی و لذت بردن از این رشته زیبا برای علاقمندان فراهم نماید .


نویسنده : حمید شفقی ساعت ٤:٤٢ ‎ب.ظ تاریخ ۱۳٩٤/٩/٢